یادداشتهای فلسفی من در خبرگزاری مهر (1)
خاستگاههای فلسفۀ ایرانی پیش از اسلام
خاستگاههای دینی فلسفه در ایرانزمین جای انکار ندارند. این شاخص چه در ایران قبل از اسلام و چه در ایران پس از اسلام بهوضوح خود را به ما نشان میدهد. «حیات روحی شرق» زادۀ خاستگاههایی است که اگر چه میتوان مشترکاتی در آن، با اندیشه غربی یافت؛ اما در بسیاری موارد با هم متفاوتند. جریان غالب بر فکر غربی، قائل به ثنویت روح و ماده بوده و این دو را دو جوهر متمایز پنداشته است. به این اعتبار، خالق جهان غیر از جهان بوده و جهان با مبدا آن یکی نیست. «ماده» یک چیز است و «روح» چیز دیگر و انسان مرکب است از دوجوهر مختلف، یکی «نفس» که همان روح بسیط و مجرد است و دیگر «جسم» که جسم مادی است و چون روح در آن حلول کرده به حرکت درآمده و موجود شده است. اما در فکر شرقی و روح حاکم بر آن فرایند دیگری غالب است. «اندیشه شرقی وجود را واحد و انسان را مظهری از مظاهر عالم کبیر وشعلهای از روح کلی میداند، که از آن برآمده و به آن باز خواهد گشت. 
خدا و جهان –روح و ماده- دوعنصر مختلف نیستند، بلکه هر دو یک عنصر روحانی هستند. از این جهت در نظر آنان ماده یکی از دادههای حس است که نه حقیقت دارد و نه وجود مستقل وصرفا یک پدیده است وتنها راه حصول به معرفت حدس باطنی و فیضی است که از روح کلی افاضه میشود.» زرتشت هم با همین رویکرد به مسئلۀ «وجود»، اگر چه توانست به لحاظ مذهبی دیدگاهش را تبیین کند و اشکالی بر آن وارد نیاید، اما در ریشهشناسی اندیشۀ فلسفی در ایران باید به این نکته به دقت پرداخته شود که زرتشت از منظر فلسفی بر این باور بود که «خوبی» و «بدی» را که دارای ارواح متعدد در ایران باستان بودند در دو واحد جمع کند و این کثرتها را در دو واحد «خوبی» و «بدی» بگنجاند و همین زمینهای شد که برخی اندیشۀ فلسفی او را دوآلیستی بدانند. اما از آن جهت که بحث ما تاریخی و طولی است و نه عرضی و عمقی، به همین میزان بسنده کرده و به باقی جریانات فکری ایرانی پیش از اسلام میپردازیم اگر چه این نکته را از خاطر نمیبریم که با همین رویکرد بخش اعظمی از اندیشۀ ایرانی پیش از اسلام شکل گرفت و پدیدههای پیرامون به همین اعتبار تبیین شد. بخش دیگری از اندیشه شرقی در ایران به شکل سنت فکری ونظام معرفتی با توجه به اقلیم و زاد بوم و فرهنگ مردم بین آنان ترویج و به باور بسیاری از آنها تبدیل شد که بخشی از آنها حتی غیر دینی بود؛
چند وقتی ست به لطف دوستان در گروه اندیشه ی خبرگزاری فارس و مهر هم هستم .این وبلاگ را هم برای یادداشت ها و گزارش هایم از جلسات ساخته ام . عکس بالا را هم رضا معطریان عزیز لطف کرده و گرفته ، او که از اهالی امروز است و با تمام افق های باز نسبت دارد .